275 sayılı toplu iş sözleşmesi grev ve lokavt kanununun 35inci maddesine göre, il hakem kurullarına, hakemini seçmeyen ve işveren olduğu ileri sürülen kuruluş adına hakem seçilebilmesi için, işyerinde işçi niteliğinde kimseler olup olmadığının mahkemece araştırılması gerekir.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu E.1975/5 K.1975/6 T.28.4.1975 İŞVEREN ADINA HAKEM SEÇİLMESİ 275 SAYILI TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ GREV VE LOKAVT KANUNUNUN 35 İNCİ MADDESİNE GÖRE, İL HAKEM KURULLARINA, HAKEMİNİ SEÇMEYEN VE İŞVEREN OLDUĞU İLERİ SÜRÜLEN KURULUŞ ADINA HAKEM SEÇİLEBİLMESİ İÇİN, İŞYERİNDE İŞÇİ NİTELİĞİNDE KİMSELER OLUP OLMADIĞININ MAHKEMECE ARAŞTIRILMASI GEREKİR. 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununun 35. maddesine göre, hakemini seçmeyen işveren adına hakem seçilmesi isteklerinin reddine dair mahkeme kararlarından bir kısmı Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesince bozulmuş, bir kısmı da onanmış olduğundan söz edilerek, daire kararlarındaki içtihat aykırılıklarının birleştirilmesi istenmiştir. İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunca, anılan daire kararları arasında aykırılık olduğuna, bu aykırılığın İçtihadı Birleştirme yolu ile giderilmesine oybirliği ile karar verildikten sonra, gereği konuşulup düşünüldü: İşyerinde, işçi niteliğinde kimse olmadığı gerekçesiyle reddine dair mahkeme kararlarından bir kısmı «hakemler H.U.M.K.nun 519. maddesine göre ihtilâfları görevleri sırasında halledeceklerine göre mahkemenin hakemi seçmesi» gerekçesiyle bozulmuş bir kısım kararlarda, mahkemenin red gerekçesi benimsenerek Dokuzuncu Hukuk Dairesince onanmıştır. Buna göre daire kararları arasındaki aykırılık; mahkemece araştırma yapılmaksızın hakem seçilmeli mi, yoksa o işyerinde işçi tanımında kimseler olup olmadığı mahkemece araştırılmalımıdır yönünden toplanmaktadır. İlke olarak; iş yasaları, çalışanlarla çalıştırılanlar arasındaki uyuşmazlıkların barış yolu ile çözümlenmesini öngörmüştür. İşçilerin, işyerindeki faaliyetlerini durdurmaları, işveren tarafından işçilerin topluca işten uzaklaştırılmaları olarak tanımlanan grev ve lokavt'ın ancak; uyuşmazlıkların aşamalı ve uzlaştırıcı prosedürlerin bir sonuç vermemesi halinde en son çareler olduğu, 275 sayılı Kanunda kabul edilmiş bulunmaktadır. Anılan Kanunun 35 inci maddesinde belirli uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, il hakem kurullarına görevler verilmiş ve bu kurulların kuruluş ve görevleri açıklanmış, 37 nci maddesinde de bu kurullar tarafından verilen kararların toplu iş sözleşmeleri niteliğinde olacağı hükme bağlanmıştır. Bu hükümlerle; il hakem kurullarının kuruluşlarındaki belirgin olan amaç ve kuruluş biçimleri ile görevleri, tamamiyle işçi ile işvereni hedef tutması ve kurula katılacak kişilerin işçi ve işveren olanlar adına seçilmesi ve nihayet bu kurulda alınan kararların işçi ve işveren arasında yapılmış toplu sözleşme sayılması öngörüldüğüne göre mahkemenin bu kurulda görev yapacak işveren hakemini seçerken öncelikle işyerinde işçi çalışıp çalışmadığını araştırma, kanuni ve yapısal bir zorunluluktur. O halde; hakemini seçmeyen işveren adına hakem seçilmesi istenildiğinde, o işyerinde işçi niteliğinde kimse olup olmadığının mahkemece araştırılması gereklidir. Sonuç: 275 sayılı toplu iş sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununun 35. maddesine göre il hakem kuruluna hakem...