Muhtelit mubadele komisyonu karariyle etabli olarak tanınmışolanların ikame edecekleri gayrimenkul davalarının rüyetinegenel mahkemeler görevlidir.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu E.1940/33 K.1943/6 T.27.1.1943 TÜRK RUM AHALİ MUBADELESİ KOMİSYONUNUN İLGASI MUHTELİT MUBADELE KOMİSYONU KARARİYLE ETABLİ OLARAK TANINMIŞ OLANLARIN İKAME EDECEKLERİ GAYRİMENKUL DAVALARININ RÜYETİNE GENEL MAHKEMELER GÖREVLİDİR. Muhtelit Mubadele Komisyonundan etabli vesikasını almış bulunan bir şahsın gayrimenkulleri hakkında bunun hilâfına yapılan muameleye karşı muhtelit mubadale komisyonu dağıldıktan sonra itirazla mal iadesine dair ait olduğu mahkemeye vukubulan talep ve müracaatının kabul edilip edilmeyeceği hususunda Temyiz Mahkemesi birinci ve üçüncü hukuk daireleri arasında hâsıl olan içtihat ihtilâfının halli Adliye Vekâleti Hukuk İşleri Umum Müdürlüğünün 7346 sayılı yazısına ilişik olarak gönderilen Maliye Vekâleti Hukuk Müşavirliğinin 42246/3302 sayılı yazısiyle istenilmesine mebni toplanan Tevhidi İçtihat Heyeti Umumiyesinde müzakere edilerek: Neticede : Türk-Rum ahali mubadelesi muhtelit komisyonunun ilgasına mütedair olup 2374 sayılı kanunla tasdik buyurulmuş olan mukavelenamenin dördüncü maddesinde hükümleri mahfuz tutulan mukavele maddelerinden iki daire arasındaki ihtilâfın taallûk ettiği hadiselere temas eden üçüncü maddesinde Lozan ve Ankara mukavelenamelerinden müstefit olmak sıfatının tanınması muhtelif komisyonun dağılmasiyle nihayete ereceği beyan edilip bu sıfatın nelerden ibaret olduğu anlaşılmak için muterize içinde Ankara mukavelenamesinin mevzu ile ilgili maddeleri numaralariyle gösterilmiştir. Bunlardan işbu mevzu ile alâkalı olan 10 uncu maddede: «Türkiye, İstanbul'a geldikleri tarih ve doğdukları yer ne olursa olsun İstanbul mıntakasında elyevm hazır bulunan Türk tabiiyetindeki bütün Rum ortodokslara etabli sıfatı tanır. Aynı etabli sıfatı İstanbul'u Türkiye Cumhuriyeti makamatı tarafından verilmiş pasaportlarla terketmiş bulunan gayri mubadil şahıslara da tanınmıştır» denilmektedir. Bundan dolayıdır ki muhtelit komisyon tarafından şahsi vaziyetleri etabli olarak tanınmamış olan yani mezkûr komisyondan bu suretle bir karar istihsal etmemiş bulunan kimselerin mezkûr 10 uncu maddeye göre etabli olarak tanınmaları ve gayrimenkul mallarının bu sebeple kendilerine iadesi lâzım geldiği hakkındaki dâvaların dinlenemiyeceği hususunda her iki daire tamamen aynı içtihadı takip ve muhafaza etmişlerdir. Pek açık olan bu nokta esasen ihtilâflı olmayıp bu hususdaki içtihadın isabetli olduğunda şüphe edilemez. Ancak sıfatları ve diğer tabirle şahsi vaziyetleri muhtelit mübadele komisyonunun karariyle etabli olarak tanınmış olan şahısların gayrimenkullere müteallik müracaatları zikri geçen Ankara mukavelenamesinin 13 üncü maddesine temas eder ki mezkûr madde aynen şöyledir: Mübadeleden istisna edilmiş olan İstanbul mıntakasında hazır bulunan etabli Rumların ve keza işbu mukavelenamenin 10 uncu maddesi hükmüne göre avdet hakkından istifade eden şahısların mübadeleden istisna edilmiş olan İstanbul mıntakasındaki menkul ve gayrimenkul malları üzerinde mevcut milkiyet hakları işbu mukavelename ...