E. 1966/11 K. 1967/2

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu E.1966/11 K.1967/2 T.17.4.1967 R.Gazete No. 12603 R.G. Tarihi: 23.5.1967

HUSUSİ TAKAS PRİMİ

SÖZLEŞME İLE KABUL EDİLEN HUSUSİ TAKAS PRİMİNİN, 658 SAYILI KARARNAME VE 8 EYLÜL 1946 TARİHLİ TEBLİĞ MUVACEHESİNDE ÖDENMESİ GEREKİR.

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasının 8 Eylül 1946 tarihli Ulus Gazetesinde yayınladığı ecnebi dövizleri alım ve satım rayiçlerine ilişkin tebliğ ve 658 sayılı Bakanlar Kurulu kararının yürürlüğe girmesi, daha evvel sözleşmelerle kabul edilen hususi takas primlerinin ödenmesine müessir olup olmadığı hususunda, Yargıtay Ticaret Dairesinin iki ilâmında birbirini tutmazlık bulunduğu bildirilmiş olmakla, Yargıtay içtihadı Birleştirme Hukuk Kısmı Genel Kurulunda ilâmlar arasında giderilmesi gereken içtihat aykırılığı bulunduğu, oybirliğiyle kararlaştırıldıktan sonra işin esası görüşülüp konuşuldu:

PTT Genel Müdürlüğü Ankara ve İzmir Telefon Santrallerinin bazı tesis ve tevsii işini, müteahhidin yurda ithal edeceği malzeme karşılığı olarak 3.032.555 İsveç Kronu, 107,967 TL.sı montaj ücreti, ayrıca ithal olunacak malzeme tutarının % 60 oranında hususi takas primi ödemek suretiyle davacı Erikson Firmasına vermiş, müteahhit firma da derhal takas muamelesine başlayıp millî bankalardan birinde namına açtırılacak hesaba Türk Parası olarak yatırılan paralarla Türk malı satın alıp ihracı, 17/10/1945 tarihli sözleşme ile taahhüt eylemiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasının 8 Eylül 1946 tarihli tebliği Ulus Gazetesinde ve olay gününde yürürlükte olan 4648 sayılı Millî Korunma Kanununun 29 uncu maddesine dayanılarak Bakanlar Kurulu tarafından alınan 658 sayılı kararın Resmî Gazete'de, yayınlanmaları üzerine PTT İdaresi sözleşmenin 2 nci yarısının ilk % 25 ine ait hususi takas primini müteahhide tediyeden kaçınmıştır.

Anılan olay 1 inci davaya konu edilmek suretiyle % 25 hususi takas priminin tahsiline dair müteahhit Erikson Firmasının Ankara Asliye Birinci Ticaret Mahkemesinden istihsal ettiği 26/3/1951 gün 60 sayılı karar, davalı PTT İdaresi Genel Müdürlüğünün temyizi üzerine, Yargıtay Ticaret Dairesince: (Ecnebi paralarına göre Türk Parası ayarlanarak istikrarını temin maksadiyle Vekiller Heyetince 5 Eylül 1946 tarihinde ittihaz edilen 8 Eylül 1946 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş bulunan, bilâhara Büyük Millet Meclisinin tasvip ve tasdikine iktiran eden 658 sayılı kararname gereğince bu kararname tarihine kadar tatbik mevkiinde olan hususi takas sistem ve mükellefiyeti kaldırılarak yerine bu tarihten itibaren yurda sokulacak malların cif kıymetleri üzerinden % 44,75 nispetinde ithalât primi alınması kabul edildiği, bu kararname hükmü ile hususi takas sistemi kaldırıldıktan ve müteahhit firmaya mukavele gereğince yükletilmiş olan derhal takas muamelesine başlamak ve Türk malı ihraç etmek mükellefiyeti de bertaraf edilmiş olduğu, takas primi ödenmesi icap etmediği ve davanın reddi lâzım geldiği) gerekçesiyle 8/11/1952 gün ve 3116/4853 sayılı kararla bozulmuştur.

İş...