Mükelleflerin Vergi İncelemeleri Sırasındaki Hak ve Ödevleri

Günümüzde devletlerin gelirlerinin temelini vergiler oluşturmakta olup özellikle devletler kamu harcamalarının finansmanı amacıyla vergi toplamaktadır. Ülkemizde de bilindiği üzere beyan esası geçerli olup devlet bir yandan bu beyanlar doğrultusunda vergi toplamakta diğer yandan ise denetim mekanizması ile bu beyanları kontrol etmektedir. Devletin vergi toplama sürecinde beyanların doğruluğunu araştırmak ve tespit etmek bakımından en etkili mekanizması vergi incelemesi olup mükellef haklarının korunması ve gözetilmesi açısından da en kritik süreç vergi inceleme sürecidir. Vergi incelemesi, vergi denetim yolları arasında en geniş ve kapsamlı denetim müessesesidir. Defter, kayıt ve belgelerin ayrıntılı bir şekilde araştırıldığı bu uygulama, mükelleflerin oldukça çekindikleri uzun bir süreci içerisinde barındırmaktadır. Bu sebeple de mükelleflerin haklarının tam anlamıyla farkında olmaları ve hukuki güvencelerinin sağlanmış olması önem arz etmektedir. Ülkemizde de vergi inceleme sürecine ilişkin mükellef haklarının tespitinin sağlanabilmesi adına Gelir İdaresi Başkanlığı ve Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı çeşitli uygulamalar aracılığıyla mükellefleri bilgilendirmeye çalışmaktadır. Mükellef hakları konusu ile ilgili olarak OECD Vergi İdaresi ve Politikası Merkezi tarafından bir rapor hazırlanarak üye ülkelere duyurulmuştur. Üye ülkelerden bir kısmı (Kanada, İngiltere, Fransa, ABD, Avustralya) 1985 ila 1997 yılları arasında söz konusu raporu örnek alarak mükellef haklarını kanun olarak, idari bir belge niteliğinde veya mükellefin şikâyetleriyle ilgilenen özel bir yapılanma şeklinde hazırlamışlardır.2006 yılında dünyadaki gelişmelere paralel olarak Türkiye’de Mükellef Hakları Bildirgesi hazırlanmış olup bu bildirge gelir İdaresinin mükellef odaklı, kaliteli hizmet sunma anlayışı içerisinde, saygılı ve dürüst olma temel ilkesiyle çalışmaya, vergi ödemenin sadece bir yükümlülük değil vatandaş olma ve sorgulama hakkı olduğu bilinciyle kendisinden hizmet alan herkesi memnun etmeye ve sorunları çözmeye yönelik bir bildirge olmuştur. Çalışmanın amacı, vergi inceleme sürecinde mükellef haklarını ve ödevlerini ortaya koyarak, bu hakların yasal mevzuat boyutuyla incelenmesi olup bu amaç doğrultusunda bazı sonuç ve öneriler ortaya konulmuştur.