Anayasa Mahkemesinin 8/11/2023 Tarihli ve E: 2020/75, K: 2023/188 Sayılı Kararı

“… 1) 7252 sayılı “Dijital Mecralar Komisyonu Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 6. maddesiyle 4857 sayılı Kanuna eklenen geçici 11. maddenin birinci fıkrasındaki “Manisa ili Soma ilçesinde”, “yer alan Işıklar, Atabacası ve Geventepe ocaklarında”, “13/5/2014 tarihinde meydana gelen maden ocağı kazası sonrasında” ve “kıdem tazminatını ve/veya iş sözleşmesinin bildirim şartına uyulmaksızın feshinden kaynaklanan” ibarelerinin Anayasa’ya Aykırılığı Cumhuriyet tarihinin en büyük iş kazası 13 Mayıs 2014 tarihinde Soma’da Soma Kömürleri A.Ş.’ye ait Eynez Ocağı’nda yaşanmış 301 madenci yaşamını yitirmiştir. Yaşanan üzücü kazanın ardından ilgili şirkette çalışan işçilerin iş sözleşmelerinin şirket tarafından feshi nedeniyle ücret, izin ücreti, kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı alacakları ortaya çıkmıştır. Soma Kömürleri A.Ş.’nin borçları nedeniyle firmanın taşınır ve taşınmaz mallarına konan haciz kararları nedeniyle Eynez Ocağı’nda çalışan ve iş akitleri sonlanan işçilerin alacaklarının bir kısmı ödenmiş, ancak diğer ocaklarda çalışan işçilerin ücret ve tazminatları ise ödenmemiştir. Işıklar, Atabacası, Geventepe ocakları iş kazasının gerçekleştiği Eynez ocağı ile aynı işletmecinin faaliyet gösterdiği ocaklardır. Dört ocak da Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. tarafından işletilmektedir. İş kazasının gerçekleştiği maden ocağında “hizmet alım sözleşmesi” yoluyla faaliyet gösterdiği için yargı kararları gereği Türkiye Kömür İşletmeleri A.Ş. (TKİ) üst işveren olarak kabul edilmiş bu nedenle yasa kapsamına girmeden TKİ tarafından başvuru yapan her işçiye ödemesi yapılmıştır. Diğer üç ocak rödovans kapsamında olduğu değerlendirilerek yargı kararları gereği TKİ’nin sorumlu olmadığı kabul edilmiş ve bu ocaklarda çalışan işçilere TKİ tarafından ödeme yapılmamıştır. 7252 sayılı Yasanın 6. maddesiyle 4857 sayılı Yasaya eklenen geçici 11. madde ile Manisa ili Soma İlçesindeki 3213 sayılı Kanun kapsamındaki rödovans sözleşmeleri kapsamında yer alan Işıklar, Atabacası ve Geventepe Ocaklarında çalışan ve 13/5/2014 tarihinde meydana gelen maden ocağı kazası sonrasında iş akitleri feshedilen maden işçilerinin hak kazandıkları kıdem tazminatı ve ihbar önel süresine uymama nedeniyle ortaya çıkan ihbar tazminatları alacaklarının yasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içerisinde TKİ’ye başvurmaları şartıyla TKİ tarafından ödenmesi ve söz konusu tazminatların rödovans sözleşmelerinin tarafı olan şirketlerden tahsil edilmesi, edilememesi halinde de ilgili şirketlerin yönetim kurulu üyelerine rücu edilmesi öngörülmüştür. Öncelikle, söz konusu yasal düzenleme, mekânsal bir sınırlama olarak Manisa ili Soma ilçesini getirmesi nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesindeki sosyal hukuk devleti ilkesine aykırılık taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, 2015/67 Esas ve 2016/21 sayılı kararında sosyal hukuk devleti ilkesini ve bu ilkenin devlete getirdiği yükümlülükleri şöyle tanımlamaktadır: “Anayasa’nın 2. maddesinde nitelikleri belirtilen sosyal hukuk devle...