Anayasa Mahkemesinin 30/11/2023 Tarihli ve E: 2023/105, K: 2023/208 Sayılı Kararı

“Anayasa'nın 2. maddesinde; Türkiye Cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu hükmüne yer verilmiştir. Hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukuk devleti ilkesine göre, kanunun ne tür fiilleri yasakladığının hiçbir kuşkuya yer vermeyecek biçimde belirlenmesi ve buna göre cezasının da kanunla saptanması gerekir. Bireyler, ancak bu şekilde hukuki güvenliklerinden emin olarak yaşamlarını sürdürebilirler. Kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasa koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. Vergi yasalarının anayasal denetiminde “hukuki güvenlik”, “belirlilik” “kıyas yasağı” ve “kanunların geriye yürümezliği” ilkelerinin ana çatısını oluşturan en asli unsur olarak görülmektedir. Hukuki güvenlik ilkesi, herkesin tabi olacağı hukuk kurallarını önceden bilmesi, tutumunu ve davranışlarını bu kurallara göre güvenle tanzim edebilmesi anlamına gelmektedir ki hukuki güvenlik ilkesinin gerçekleştirilebilmesinin ön şartı, devletin kendi koyduğu hukuk kurallarına kendisinin de riayet ediyor olmasıdır. Bu cihetle de hukuki güvenlik ilkesi, hukuk devleti ilkesinin kişiye bakan yönünü oluşturmaktadır. Bu ilke kapsamında güvenlikten yararlanacak olan, Anayasa ile hak ve özgürlükleri güvence altına alınmış olan kişidir ki bu bağlamda ele alındığında, hukuki güvenlik ilkesi, bir üst ilke olan ve ideal durumu hedefleyen hukuk devleti ilkesinin kişi düzeyinde çok daha somutlaşmış hali olarak tezahür etmektedir. Doktrinde hukuki güvenlik ilkesinin bir yönüyle, kanunların içeriği ve yürürlüğü ile ilgili olarak ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Vergilendirmede hukuki güvenlik ilkesinin kapsamına verginin belirliliği, vergi kanunlarının geriye yürümezliği ve kıyas yasağı ilkeleri girmektedir. Verginin belirliliği ilkesi, hukuk devletinin bireylere bakan yönü olan hukuki güvenlik ilkesinin en önemli gereklerinden birisidir ki vergilendirmede belirliliğin sağlanmasıyla, bir yandan vergi yükümlülerinin hukuki güvenliği sağlanıyorken, diğer yandan da vergi idaresinin istikrarı korunmaktadır. Geleneksel anlamda vergilendirmede belirlilik ilkesi, verginin konusunun, vergilerin miktarlarının, tarh ve tahsil zamanları ve şekillerinin gerek idare gerek vergi yükümlüleri açısından belli ve kesin olmasını ifade etmekte ve vergiye müteallik işlem ve kuralların açık ve anlaşılabilir olmasını sağlayarak vergilendirmede keyfiliğin önlenmesini amaçlamaktadır. Diğer yandan, belirlilik ilkesi, daha g...