Anayasa Mahkemesinin 16/2/2023 Tarihli ve E: 2021/27, K: 2023/26 Sayılı Kararı

“... 1) 24.12.2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 5. maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “görev ve yetkileri, üyelerin atanması, teşkilat yapısı ile çalışmasına ilişkin usul ve esaslar” ibaresinin Anayasa’ya aykırılığı 7261 sayılı Kanun’un Türkiye Çevre Ajansı’nın organ ve birimlerini düzenleyen 5. maddesinin beşinci fıkrası gereğince Ajans organları ile hizmet birimlerinin görev ve yetkileri, üyelerin atanması, teşkilat yapısı ile çalışmasına ilişkin usul ve esaslar; Hazine ve Maliye Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü alınarak; Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir. Ancak Ajans organları ile hizmet birimlerinin görev ve yetkilerini, üyelerin atanmasını, teşkilat yapısı ile çalışmasına ilişkin usul ve esasları; yönetmeliğin düzenleme alanına bırakmak (idarenin düzenleyici işleminin konusu yapmak), Anayasa’ya aykırıdır. Açıklamalara geçilmeden önce, 7261 sayılı Kanun ile ihdas edilen Türkiye Çevre Ajansı’nın hukuki statüsünü ortaya koymakta fayda vardır. 7261 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle Ajans’a tüzel kişilik tanınmış ve fakat bu tüzel kişiliğin nev’i madde lafzında belirlenmemiştir. Ancak, ilgili kanununda kamu tüzel kişiliğinin açıkça belirtilmesi, kamu tüzel kişiliğinin tanımlayıcı bir ögesi değildir. Esasen, anılan Kanun çıkarılmadan önce, kanun teklifi üzerine yürütülen komisyon çalışmaları sırasında Ajans’ın kamu tüzel kişiliğini haiz ve Sayıştay denetimine tabi olduğu ifade edilmiştir. [1] Öte yandan Ajans’a verilen kamu gücü (söz gelimi anılan Kanun’un 14. maddesiyle Ajans’a tevdi edilen denetim görevi), tanınan kamu gücü ayrıcalıkları (söz gelimi anılan Kanun’un 9. maddesinde düzenlenen muafiyet ve istisnalar); Ajans’ın kuruluş amacı (temel olarak çevrenin korunması özelinde güttüğü kamu yararı), faaliyetlerini kamu hizmeti çerçevesinde yerine getirmesi (Zira Anayasa’nın 56. maddesi uyarınca Devlete yüklenen çevreyi koruma görevi, kamu tüzel kişiliklerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerdendir.), tek taraflı icrai (ve dahi düzenleyici) işlem yapabilmesi, kanunla kurulmuş olması, 7261 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun kapsamında değerlendirilmesi ve fakat depozito yönetim sisteminin kurulması ve işletilmesi faaliyetlerine ilişkin olarak yapacağı mal ve hizmet alımlarının anılan Kanun’dan vareste tutulması gibi hususlar [2] göz önüne alındığında; Kanun’un lafzında açıkça yazmasa da tüzel kişiliğin “kendine özgü kamu tüzel kişiliği” niteliğinde olduğu ortaya çıkacaktır. Dahası anılan Kanun’un 3. maddesi uyarınca Ajans’ın bu Kanun’da belirtilen hususlar dışında, özel hukuk hükümlerine tabi olması; onu, kamu tüzel kişisi statüsünde olmaktan çıkarmaz. Nitekim Anayasa Mahkemesi’nin bir kararında da belirtildiği üzere; “Kamu tüzelkişilerinin, nitelik vs...