Teoride ve Pratikte Tobin Vergisi Uygulaması ***

İkinci Dünya Savaşını takiben başlayan küreselleşme süreci, 1970’li yılların başlarında Bretton Woods para sisteminin terk edilmesiyle hızlanmış ve Soğuk Savaş döneminin sona ermesiyle ile birlikte güçlü bir kasırga gibi tüm Dünya’ yı etkisi altına almıştır. Özellikle mali sermayenin küreselleşmesi neticesinde, paradan para kazanmayı amaçlayan ve spekülatörlerin başrol oynadığı finans kapital dünyası vizyona girmiştir. Bu spekülatörler kısa vadeli sermaye hareketleri vasıtasıyla, yüksek faiz ve düşük döviz kurunun mevcut olduğu piyasalara anlık giriş çıkışlar yaparak dünya çapında finansal krizlerin yaşanmasında önemli bir rol oynamıştır. Yatırımcıların, ülkelerin döviz kuru ve faiz oranlarındaki dalgalanmalarından yararlanarak kazanç sağlamak amacıyla yapılan işlemlere spekülatif işlemler denir. Bu tür sermaye hareketlerinin neden olduğu olumsuzlukların bertaraf edilmesi için literatürde sermaye kontrolleri olarak adlandırılan birtakım öneriler bulunmaktadır. Bu önerilerden biri de James Tobin tarafından ortaya atılan ve literatürde Tobin vergisi olarak bilinen vergidir. Bu vergi dünyadaki tüm spot döviz işlemleri üzerinden düşük oranlı bir vergi alınması prensibine dayanmaktadır. James Tobin tarafından %0,1-%0,5 gibi çok düşük oranlı olarak belirlenmiştir. Nobel ekonomi ödülü sahibi James Tobin' in ortaya koyduğu Tobin Vergisi, Alman bilim adamı Spahn tarafından geliştirilmiştir. Özellikle 1980’ li yıllardan itibaren Dünya’ da ve Türkiye’ de piyasaların serbestleşmesi paralel olarak finansal piyasalarda yaşanan artışlar ülkelerdeki yatırımları arttırmakta veya likidite sorunlarının aşılmasına katkı sağlamaktadır. Diğer taraftan, aynı artışların finansal istikrarsızlığa yol açarak tersine etkiler yaratması da söz konusudur. Bu çerçevede, çalışmada finansal hareketlerin istikrarsızlığa yol açan etkilerini azaltmaya yönelik vergileme önerileri tartışılmıştır. Sonuç olarak, bu çalışmada Tobin vergisi teorisini ve teorinin gelişimine katkı veren görüşleri, Tobin vergisini uygulamaya çalışan ülkelerde ne gibi sonuçlara yol açtığını, kısa süreli sermaye hareketlerini kontrol etmek amacıyla uygulanan Tobin vergisinin başarılı olup olmadığı konuları incelenmeye çalışılmıştır.