Anayasa Mahkemesinin 28/9/2022 Tarihli ve E: 2021/130, K: 2022/110 Sayılı Kararı

“... 1) 21.10.2021 tarihli ve 7339 sayılı Kooperatifler Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 9’uncu maddesiyle 1163 sayılı Kanun’un değiştirilen 69’uncu maddesinin altıncı fıkrasında yer alan “yönetmelikle düzenlenir” ibaresi nin Anayasa’ya aykırılığı 7339 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesiyle 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 69’uncu maddesi, başlığıyla birlikte değiştirilmiştir. İhdas edilen söz konusu değişik madde; kooperatiflerin ve üst kuruluşlarının dış denetimi hakkında düzenlemeler içermektedir. Ancak söz konusu 69’uncu maddenin altıncı fıkrasında yer alan ve iptali talep edilen ibare; dış denetime ve 1163 sayılı Kanun’un, 7339 sayılı Kanun’un 8’inci maddesiyle değiştirilen, 65’inci maddesi kapsamında yapılacak denetime ilişkin usul ve esaslara, denetçilerin niteliklerine, uyacakları etik ilkelere, görev ve yetkilerine, seçilmelerine, görevden alınmalarına veya ayrılmalarına, denetimin ve denetim raporlarının içeriğine ve raporun genel kurula sunulması ile üst kuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin hususları; ilgili Bakanlıkların, istişari nitelikteki, görüşünü alarak Ticaret Bakanlığı’nın (Bakanlık) çıkaracağı yönetmeliğe bırakmaktadır. Bu hususları idarenin düzenleyici işleminin konusu yapmak, Anayasa’ya aykırıdır. Öncelikle, ekonomik ve sosyal nitelikli örgütlenme modeli olarak kooperatiflerin hukuki niteliğini ortaya koymak gerekmektedir. 1163 sayılı Kanun’un “tarif” başlıklı 1’inci maddesinde kooperatif, “ tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklık” şeklinde tanımlanmakta diğer bir deyişle “ortaklık” olarak nitelendirilmekte; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 124’üncü maddesi uyarınca ticaret şirketlerinin kapsamında kalmaktadır [1] . Anılan hükümlerin lafzı yorumlarından da anlaşılacağı üzere kooperatifler, her ne kadar ortaklarının dayanışması temelinde teşekkül etse de; nihayetinde bir türden özel teşebbüstür. Nitekim Anayasa Mahkemesi de bir kararında “Kooperatifler, ticaret şirketleri ile benzerlik göstermesine rağmen, sosyal ve ekonomik ihtiyaçları karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp koruma amacıyla kurulan, değişir sermayeli olmak üzere kişilerin bir araya gelmeleri ile oluşan kendine özgü yapısı olan teşekküllerdir. … Kooperatifler, Anayasa'nın 48. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen özel teşebbüs kapsamındadır.” şeklindeki temellendirmeyi kaleme almak suretiyle; kooperatiflerin kendine özgü yapılarının bulunduğunu ve Anayasal bağlamda özel teşebbüs kabul edileceğini hüküm altına almıştır (Anayasa Mahkemesi’nin 19.01.2012 tarihli ve 2010/79 E.; 2012/9 K. sayılı Kararı). İptali talep edilen ibarenin yer aldığı maddeyle “denetim sisteminin yeniden düzenlenmesi ve etkin bir denetim modelinin ...